Nûrü'l-Beyân: Kur'ân-ı Kerîm Tefsîrinin Türkçe Tercemesi

Sayfa Sayısı: 688

Baskı Yılı: 2020

Dili: Türkçe

Yayınevi: Vadi Yayınları

ISBN: 9786055830700

Yeni Kitap

Hüseyin Kâzım Kadri, Ömer Mahir Alper (Hazırlayan)

Nûrü'l-Beyân: Kur'ân-ı Kerîm Tefsîrinin Türkçe Tercemesi

Din

ÖNSÖZ

Nûrü’l-Beyân, Kur’ân-ı Kerîm Tefsîrinin Türkçe Tercemesi adlı eser, Osmanlı’nın son dönem, Cumhuriyet’in ise ilk tefsir/tercüme faaliyetlerinden birisi olarak yayınlamıştı. Aynı dönemde Süleyman Tevfik ve Cemil Said’in tercümeleri de yayınlamıştır. Osmanlı’nın son döneminde yapılan Kur’ân’ı Türkçeye çevirme deneme ve tartışmalarının cumhuriyet döneminin başındaki ilk ürünleridir. Daha sonra devlet tarafından meal hazırlama görevi Mehmet Akif’e, tefsîr hazırlama görevi ise Elmalılı Hamdi’ye tevdi edilmiştir.

1924 Ramazan’ında Tüccarzade İbrahim Hilmi tarafından fasikül fasikül yayımlanmaya başlanan eserde Hüseyin Kâzım Kadri, Şeyh Muhsin-i Fânî mahlasını kullanmıştır. Hüseyin Kâzım, Nûrü’l-Beyân’ın yayınlanma gayesi olarak; bulunduğu dönemde hayatın gittikçe hızlandığını ve zorlaştığını, insanların zaman bulamadıkları ve çok fazla uğraş içinde olduklarını belirtir. Bu durum dînî bilgilenme işini iyice zorlaştırmaktadır. Ayrıca Trablusgarp (1911), Balkan (1912), Dünya Savaşı (1914) ve Milli Mücadele (1919) nedeniyle süren uzun savaş döneminde birçok yetkin insanın kaybından ve yeni insan yetiştirmek için hızlı bir model arayışından bahseder. Kısa sürede büyük miktarda bilgi edinmek için kısaltılmış, faydalı ve dönemin zihnine hitap eden, çalışılması kolay, Türkler için Türkçe yazılmış bir Kur’an tefsiri ihtiyacı vardır. Sebülürreşad’da Eşref Edib ve dönemin Diyanet İşleri Başkanı Rıfat (Börekçi), Nûrü’l-Beyân için eleştiriler kaleme almışlardır. “Kur’ân tercümesi, engin tefsir geleneğine vekâlet etmelidir.” şeklinde düşünen Hüseyin Kâzım; çalışmaya getirilen eleştirilerin hakkaniyetsiz olduğunu belirten bir dizi cevap yazmıştır. Hatta beş tefrişi özetledikleri bu çalışmada, tefsirlerin yorumuna katılmadıkları yerde, usullerinden taviz vermek için bir tefsiri seçmişler, kendi görüşlerini de dipnot olarak girmişlerdir. Hüseyin Kâzım Kadri, ekip olarak hazırladıkları Kur’ân-ı Kerîm tercümesinde hedeflerinin, anlamı herkese anlatmak olduğunu belirtmiş; amaçlarının edebî değeri yüksek bir metin ortaya koymak değil, herkesin anlayabileceği bir düzeyde vahyin anlamını olduğu gibi nakledecek tefsiri seçmek olarak vurgulamıştır. Müşkülpesent ve ayrıntılarda boğulan eleştiriler Kur’ân-ı Kerîm’in anlaşılabilir olma gâyesini engellemektedir.

Hüseyin Kâzım, Osmanlı’nın son döneminde; insanların zamanlarının azaldığı ve artık birçok tefsiri okuyacak vakit bulamadıkları gerekçesi ile klasikleşmiş beş tefsiri özetleyen bir çalışma hazırlamak için yola çıkar. Metni kaleme alırken kendisinin din dilini ifade konusunda eksik olduğunu düşünerek, çalışmayı Ayıntablı Mustafa Efendi’nin kaleme almasını sağlar. Bu çalışma, hem yazarın muhalif duruşu hem de dönemin tercüme tartışmaları içerisinde çok farklı eleştirilere tabi tutulmuştur. Ama hem çalışmayı günümüz alfabesine aktaran Prof. Dr. Ömer Mahir Alper’in yazdığı önsöz okunduğunda hem de Nûrü’l-Beyân tetkik edildiğinde görülecektir ki; eleştiri sahiplerinin çoğu metni okumamış, kendi kabulleri üzerinden eseri ve müellifini yargılamışlardır.

Vadi Yayınları olarak, tarihin tozlu rafları arasında gaip olmuş bu eserin hâlâ önemini koruduğunu düşünmekteyiz. Kısaca Nûrü’l-Beyân; Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe yazılmış kısa ve muhtasar bir tefsiridir. Daha önce yazılmış tefsirlerin tercümesi olarak değil; o tefsirlerin tercih edilen yorumlarının yeniden derlenmesi ile ortaya çıkmıştır. Tefsiri hazırlayanlar; klasik tefsirlerin yorumlarına katılmasalar bile, sırf tefsirlerin özetini yakalama gayesi ile kendi yorumlarını eklemek yerine klasik tefsirleri tercih etmişlerdir. Nûrü’l-Beyân müellifleri Kur’ân-ı Kerîm’i, modern ihtiyaçlara göre veya aydınlanmacı düşünsel çerçevede tefsir etmemiştir. Âyeti âyetle tefsir etme yolunu tercih eden bu çalışma, Kur’ân-ı Kerîm’in bütünlüğünü gözeten bir tercihle kaleme alınmıştır.

YAZAR HAKKINDA

Hüseyin Kâzım Kadri
Hüseyin Kâzım Kadri kimdir?

Hüseyin Kâzım Kadri, entelektüel bir devlet adamı olarak sıra dışı bir biyografiye sahiptir. İstanbul Beylerbeyi’nde doğmuştur. Babası Trabzon valilerinden Kadri Bey’dir. Beylerbeyi Sıbyan Mektebi’nden sonra Soğukçeşme Askeri Rüşdiyesi’ni bitirdi. Babasının Aydın Vilayeti Defterdarlığı’na tayin edilmesiyle İstanbul’dan ayrılarak ailesiyle İzmir’e gitmişlerdir. Burada İngiliz Ticaret Mektebi’nden mezun oldu. Özel hocalardan Arapça ve Farsça dersleri aldı; fen bilimleri tahsil etti. Özel ilgisi olan tarım konusundaki bilgilerini geliştirmek için bir ara Almanya’ya gitti. Abdülhamid döneminde bazı bürokratik görevler üstlenen Hüseyin Kâzım, 1904 yılında bu görevlerden ayrılmış ve sözlük yazımı ve tarım ile ilgilenmiştir. Bir süre Darüşşafaka’da astronomi hocalığı da yapan Hüseyin Kâzım, II. Meşrutiyet’in ilanı­na kadar resmi görev almamıştır.

Sözlük hazırlama arzusu ile Arapça, Farsça, Latince, Yunanca, Uygurca, Çağatayca ve Kazan Tatarcası öğrenmiştir. Batı Türkçesi sözlüğünü, Arapça, Farsça ve diğer Türk lehçelerinden gelen kelimelerin kökenlerini inceleyerek hazırlamıştır. Bu sözlük çalışmasına Tevfik Fikret ve Hüseyin Cahit (Yalçın) ile başlamış, sözlük için bir arsa alıp bina inşa ettirmiş ve tüm masraflarını karşıladığı bu binanın tapusunu üç arkadaş olarak ortak yaptırmıştır.

Tevfik Fikret ve Hüseyin Cahit’le Yeni Zelanda’ya giderek bir köy kurup orada yaşama ütopyaları vardı. Fakat hükümetin durumdan haberdar olması yüzünden ütopyalarını gerçekleştiremediler. II. Meşrutiyet’­ten sonra yine Tevfik Fikret ve Hüseyin Cahit’le Tanin gazetesini çıkardılar. Meşrutiyet’in ilanından önce katıldığı İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin iktidara gelmesiyle kendisine farklı görevler teklif edildi. Serez Mutasarrıflığı (1909}, Halep Valiliği (1910), İstanbul Şehreminliği ( 1911) ve İstanbul Vali Vekilliği gibi görevlere getirildi. 1912’de Selânik valisi oldu. Aynı yılın Nisan ayında yapılan seçimlerde Saruhan (Manisa) Sancağı Mebusu seçildi. Kısa bir süre sonra tekrar Selanik Valiliği’ne tayin edildiyse de I. Dünya Savaşı başlarında ailesiyle beraber Beyrut’a giden Hüseyin Kâzım buradaki kütüphanelerden ve Arap âlimleriyle, Hristiyan din adamlarından da faydalanarak Türkçe Lügat ile ilgili çalışmalarını yoğunlaştırdı. Mütarekenin ardın­dan Suriye Osmanlı Devleti tarafından kaybedilince yerli halk tarafından kendisine teklif edilen Beyrut Valiliği görevini kabul etmeyip İstanbul’a döndü. Aydın mebusu olarak Meclis-i Mebûsan’a girdi ve meclisin Birinci Reis Vekilliği’ne seçildi. Misak-ı Milli sınırlarının belirlenmesi için meclise ilk teklifi verdi. Bu sırada Ankara Hükümeti ve Mustafa Kemal’le görüşmek için Müşir Ahmed İzzed Paşa başkanlığındaki heyetle Bilecik’e, oradan da Ankara’ya gitti. Ağustos 1921’den sonra bazı özel banka ve şirket idare meclisi üyeliklerinde bulundu. Son yılla­rını Beylerbeyi’ndeki yalısında çalışarak geçirdi. Dinlenmek için gittiği Tarsus’ta 17 Ocak 1934’te vefat etti. Cenazesi, Beylerbeyi Küplüce Mezarlığı’na defnedildi. Kitaplarını ölümünden iki yıl önce Üsküdar Hacı Selim Ağa Kütüphanesi’ne vakfetmişti. Yayınlanmayan kitap, makale, tercüme ve hatıraları ise kızı Rikkat Kunt tarafından Türk Petrol Vakfı’na bağışlandı.

Hüseyin Kâzım’ı yakından tanıyanlar onun âdil olmayan idarecilere karşı cesur ve cüretli bir mücadele adamı ve gerektiğinde mensubu bulunduğu fırka ve grupları bile en ağır şekilde tenkit etmekten çekinmeyen, idareciliğinde de otoriter bir şahsiyet olduğunu söylerler. Bazı görevlerinden maaş almayacak kadar menfaat ve hırs­tan uzak, fedakâr bir insan olarak bilinen Hüseyin Kâzım, Arapça ve Farsçanın yanında Fransızca, İngilizce, İtalyanca, Yunanca ve Latinceye de vâkıftı.

Eserlerinde genellikle Şeyh Muhsin-i Fani müstear adını kullanan Hüseyin Kâzım Kadri’nin en belirgin özelliği, ilmî ve fikrî yönünün kuvvetli olmasıdır. Trabzon Vilayet Gazetesi, Resimli Kitap, Saadet, Tan, Yeni Asır, Tasvir-i Efkâr, Vakit, Tanin, İkdam, İctihad, Servet-i Fünûn, Sebîlürreşâd gibi gazete ve dergilerde dil, din, felsefe, iktisat, ziraat ve siyasetle ilgili birçok makale yazdı, kitap yayımladı.

İslam’ı doğru anlamak ve Müslümanları gerilikten kurtarmak için Kur’ân’ın ruhuna yönelmeye önem verdi. Hüseyin Kâzım’ın Asr-ı Saadet ve Hulefâ-i Râşidin devri dışındaki İslam ve Osmanlı tarihine yaklaşımı eleştireldir. Dînî muhtevalı matbû kitaplarıyla dînî makalelerinde ve “İnsanlığa Müslümanlığı, Müslümanlara da insanlığı öğretmek” için uğraştığını belirtir. Yaşadığı dönemde İslami ilkelerden uzaklaşıldığını, yozlaşmanın, taklit ve hurafelerin yaygınlaştığını düşünmektedir. Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî ve Sa’adî-i Şîrâzî’ye büyük hayranlığı olmakla beraber tasavvufu ve tarikatları bozulmayı hazırlayan ve hızlandıran âmiller olarak görür.

Ömer Mahir Alper (Hazırlayan)
Ömer Mahir Alper (Hazırlayan) kimdir?